رله ضربه ای
رله ضربه ای یا Impulse Relay تجهیزی برای کنترل قطع و وصل یک مدار با استفاده از فرمان های لحظه ای است. در این رله، با هر بار دریافت یک پالس از شستی، وضعیت کنتاکت تغییر می کند؛ یعنی اگر مدار خاموش باشد با یک فرمان روشن و با فرمان بعدی خاموش می شود. به همین دلیل می توان چند شستی را برای کنترل یک مدار به صورت موازی به کار برد، بدون اینکه برای هر شستی به سیم کشی جداگانه تا بار نیاز باشد.
رله ضربه ای بیشتر در مدارهای روشنایی، تابلوهای برق ساختمان، راهروها، راه پله ها، سالن ها و سیستم های کنترل متمرکز استفاده می شود. ساختار جمع وجور و قابلیت نصب روی ریل DIN باعث شده این تجهیزات در تابلوهای برق کاربرد زیادی داشته باشند. در تیار صنعت می توانید رله های ضربه ای را بر اساس ولتاژ بوبین، جریان بار، تعداد کنتاکت و نوع کاربرد بررسی و انتخاب کنید.
رله ضربه ای چیست و چه کاربردی دارد؟
رله ضربه ای نوعی رله فرمان است که با دریافت یک پالس کوتاه، وضعیت کنتاکت خروجی خود را تغییر می دهد و در همان وضعیت باقی می ماند تا پالس بعدی دریافت شود.
برای مثال، در مدار روشنایی یک ساختمان، با فشار دادن شستی اول، چراغ روشن می شود. با فشار دادن همان شستی یا شستی دیگری که به مدار فرمان متصل است، چراغ خاموش می شود. بنابراین نیازی نیست شستی تا زمان روشن بودن چراغ در وضعیت فشرده باقی بماند.
کاربردهای رایج رله ضربه ای عبارتند از:
- کنترل روشنایی راهروها
- کنترل چراغ راه پله
- روشنایی سالن ها و فضاهای بزرگ
- کنترل یک مدار روشنایی از چند نقطه
- تابلوهای برق ساختمان
- مدارهای فرمان و کنترل
- سیستم های مدیریت روشنایی
- کنترل بار با شستی های لحظه ای
رله ضربه ای چگونه کار می کند؟
در یک مدار معمولی رله ضربه ای، شستی های لحظه ای به مدار فرمان متصل می شوند. با فشار دادن شستی، یک پالس کوتاه به بوبین یا مدار تحریک رله ارسال می شود.
این پالس باعث تغییر وضعیت کنتاکت خروجی می شود. پس از پایان پالس، کنتاکت در وضعیت جدید باقی می ماند. با دریافت پالس بعدی، وضعیت کنتاکت دوباره تغییر می کند.
بنابراین برخلاف رله های معمولی که کنتاکت آنها تا زمان فعال بودن بوبین در وضعیت تحریک شده باقی می ماند، در رله ضربه ای فرمان لحظه ای باعث تغییر وضعیت ماندگار خروجی می شود.
این ویژگی امکان کنترل یک بار از چند نقطه را با استفاده از شستی های لحظه ای فراهم می کند.
اجزای اصلی رله ضربه ای
بوبین یا مدار تحریک
بسته به نوع رله، فرمان می تواند از طریق بوبین الکترومغناطیسی یا مدار الکترونیکی دریافت شود. ولتاژ مدار فرمان باید با ولتاژ نامی رله مطابقت داشته باشد.
کنتاکت های خروجی
کنتاکت های خروجی وظیفه قطع و وصل بار را بر عهده دارند. تعداد پل ها و نوع کنتاکت باید با مدار مورد نظر هماهنگ باشد.
مکانیزم تغییر وضعیت
در مدل های الکترومکانیکی، مکانیزم داخلی پس از دریافت هر پالس، وضعیت کنتاکت ها را تغییر می دهد و آنها را در وضعیت جدید نگه می دارد.
بدنه و ترمینال ها
بدنه رله، بخش های داخلی را محافظت می کند و ترمینال ها امکان اتصال مدار فرمان و مدار بار را فراهم می کنند. بسیاری از مدل های تابلویی برای نصب روی ریل DIN طراحی شده اند.
انواع رله ضربه ای
رله های ضربه ای را می توان بر اساس نوع عملکرد، تعداد کنتاکت و ولتاژ مدار فرمان دسته بندی کرد.
رله ضربه ای الکترومکانیکی
در این مدل، تغییر وضعیت توسط مکانیزم مکانیکی و کنتاکت های الکتریکی انجام می شود. این نوع رله برای مدارهای کنترل روشنایی و کاربردهای عمومی بسیار رایج است.
رله ضربه ای الکترونیکی
در مدل های الکترونیکی، مدار کنترل و سوئیچینگ می تواند بر پایه قطعات الکترونیکی انجام شود. بسته به طراحی محصول، این مدل ها ممکن است امکانات کنترلی یا مشخصات عملکردی متفاوتی نسبت به مدل های الکترومکانیکی داشته باشند.
رله ضربه ای تک پل و چند پل
تعداد پل مشخص می کند چه تعداد مسیر قدرت می تواند توسط رله کنترل شود. در مدارهای مختلف، بسته به نوع بار و نحوه سیم بندی ممکن است رله تک پل یا چند پل مورد نیاز باشد.
رله ضربه ای با ولتاژ فرمان مختلف
رله های ضربه ای می توانند با ولتاژهای مختلف مدار فرمان عرضه شوند. انتخاب ولتاژ باید دقیقاً بر اساس ولتاژ موجود در مدار کنترل انجام شود.
مهم ترین مشخصات فنی رله ضربه ای
هنگام انتخاب رله ضربه ای، مشخصات زیر اهمیت ویژه ای دارند:
ولتاژ فرمان
ولتاژ فرمان یکی از اولین مواردی است که باید بررسی شود. این مقدار باید با ولتاژ مدار متصل به شستی ها و منبع فرمان مطابقت داشته باشد.
نوع ولتاژ فرمان
بسته به مدل، مدار فرمان می تواند برای AC یا DC طراحی شده باشد. نوع ولتاژ باید قبل از خرید با مشخصات محصول تطبیق داده شود.
جریان نامی کنتاکت
جریان نامی مشخص می کند کنتاکت های رله در شرایط تعیین شده توسط سازنده چه مقدار جریان را می توانند عبور دهند یا قطع و وصل کنند.
برای بارهای مختلف، به ویژه بارهای القایی مانند موتور و برخی تجهیزات روشنایی، شرایط سوئیچینگ متفاوت است؛ بنابراین انتخاب نباید تنها بر اساس عدد جریان انجام شود.
تعداد پل و کنتاکت
تعداد کنتاکت های قابل استفاده و آرایش آنها باید با نقشه مدار هماهنگ باشد. در برخی کاربردها تنها یک مسیر نیاز به کنترل دارد و در برخی دیگر باید چند مسیر همزمان قطع یا وصل شوند.
نوع کنتاکت
کنتاکت ها می توانند به صورت NO، NC یا ترکیبی از آنها باشند. نوع کنتاکت باید با عملکرد مورد انتظار مدار مطابقت داشته باشد.
تعداد دفعات سوئیچینگ
در مدارهای روشنایی که رله در طول روز بارها عمل می کند، عمر مکانیکی و الکتریکی اهمیت زیادی دارد. مشخصات اعلام شده توسط سازنده باید با تعداد دفعات مورد انتظار مقایسه شود.
روش نصب
بسیاری از رله های ضربه ای مورد استفاده در تابلوهای برق به صورت ماژولار و قابل نصب روی ریل DIN طراحی می شوند. پیش از خرید باید ابعاد و فضای مورد نیاز در تابلو بررسی شود.
توان یا جریان بار قابل کنترل
توان بار به نوع مصرف کننده و شرایط مدار بستگی دارد. برای بارهای مقاومتی، روشنایی و القایی ممکن است محدودیت های متفاوتی وجود داشته باشد؛ بنابراین باید مشخصات فنی رله برای نوع بار مورد نظر بررسی شود.
تفاوت رله ضربه ای و رله مینیاتوری
رله ضربه ای و رله مینیاتوری هر دو در مدارهای فرمان استفاده می شوند، اما منطق عملکرد آنها متفاوت است.
رله مینیاتوری معمولاً با فعال شدن بوبین، کنتاکت های خود را تغییر وضعیت می دهد و تا زمانی که بوبین فعال است در آن وضعیت باقی می ماند. اما در رله ضربه ای، یک فرمان لحظه ای باعث تغییر وضعیت خروجی می شود و خروجی تا دریافت فرمان بعدی در همان وضعیت باقی می ماند.
بنابراین برای کنترل روشنایی از چند نقطه با شستی های لحظه ای، رله ضربه ای معمولاً راهکار مناسب تری است.
تفاوت رله ضربه ای و تایمر
رله ضربه ای و تایمر هر دو می توانند در مدارهای کنترل استفاده شوند، اما عملکرد آنها یکسان نیست.
رله ضربه ای با دریافت هر پالس، وضعیت خروجی را تغییر می دهد؛ در حالی که تایمر بر اساس زمان تنظیم شده، خروجی را پس از یک تأخیر، برای مدت مشخص یا طبق برنامه زمانی تغییر می دهد.
اگر هدف فقط روشن و خاموش کردن یک بار با فرمان های لحظه ای باشد، رله ضربه ای کاربرد مناسبی دارد. اگر کنترل بار به زمان وابسته باشد، تایمر انتخاب مرتبط تری است.
رله ضربه ای در مدار روشنایی چند نقطه ای
یکی از کاربردهای اصلی این تجهیز، کنترل یک چراغ یا گروهی از چراغ ها از چند نقطه است.
در این مدار، چند شستی لحظه ای می توانند به مدار فرمان رله متصل شوند. هر بار که یکی از شستی ها فشرده شود، رله یک بار تغییر وضعیت می دهد. در نتیجه تمام شستی ها می توانند همان بار را کنترل کنند.
این روش در راهروهای طولانی، راه پله ها، سالن ها و ساختمان هایی که نیاز به کنترل یک مدار روشنایی از چند نقطه دارند، سیم کشی مدار فرمان را ساده تر می کند.
هنگام خرید رله ضربه ای به چه نکاتی توجه کنیم؟
پیش از خرید رله ضربه ای، این موارد را بررسی کنید:
- ولتاژ مدار فرمان
- نوع ولتاژ AC یا DC
- جریان نامی کنتاکت
- نوع بار
- تعداد پل
- تعداد و نوع کنتاکت
- توان قابل کنترل
- عمر مکانیکی و الکتریکی
- تعداد دفعات سوئیچینگ
- روش نصب و ابعاد
- سازگاری با شستی های لحظه ای
- شرایط دمایی و محیطی
- برند و کیفیت ساخت
اگر رله برای کنترل روشنایی استفاده می شود، نوع منبع روشنایی نیز اهمیت دارد. به عنوان مثال، بارهای LED و منابع تغذیه الکترونیکی می توانند در زمان روشن شدن رفتار متفاوتی نسبت به بارهای مقاومتی داشته باشند؛ بنابراین ظرفیت سوئیچینگ رله باید برای نوع بار مورد نظر مناسب باشد.
چگونه رله ضربه ای مناسب انتخاب کنیم؟
ابتدا مشخص کنید رله قرار است چه باری را کنترل کند و جریان و ولتاژ آن را مشخص کنید. سپس ولتاژ و نوع مدار فرمان را بررسی کرده و رله ای متناسب با آن انتخاب کنید.
در مرحله بعد تعداد مسیرهایی که باید کنترل شوند و نوع کنتاکت های مورد نیاز را مشخص کنید. اگر رله قرار است در تابلو برق نصب شود، ابعاد ماژول و امکان نصب روی ریل DIN نیز باید بررسی شود.
برای مدارهایی که تعداد دفعات قطع و وصل بالایی دارند، عمر الکتریکی و مکانیکی اهمیت بیشتری پیدا می کند. همچنین اگر بار از نوع LED، موتور یا سایر بارهای القایی است، مشخصات سوئیچینگ رله برای همان نوع بار باید بررسی شود.
خرید رله ضربه ای از تیار صنعت
برای انتخاب رله ضربه ای مناسب، مهم ترین موارد شامل ولتاژ فرمان، جریان و نوع بار، تعداد کنتاکت، تعداد پل، روش نصب و دوام سوئیچینگ است. توجه به این مشخصات باعث می شود رله با مدار فرمان و بار تحت کنترل سازگاری مناسبی داشته باشد.
در تیار صنعت می توانید انواع رله ضربه ای را بر اساس مشخصات فنی و کاربرد مورد نیاز بررسی کنید و گزینه مناسب برای مدارهای روشنایی، تابلوهای برق و سیستم های کنترل را انتخاب کنید.